Prawo administracyjne w praktyce

Prawo administracyjne – codzienność, a nie teoria

Prawo administracyjne nie jest odległą teorią z podręczników. Dotyka każdej sfery naszego życia – od tego, jak poruszamy się po mieście, przez sposób inwestowania w nieruchomości, aż po warunki korzystania z przestrzeni publicznej. To właśnie decyzje i uchwały organów administracji wpływają nie tylko na działalność przedsiębiorców, lecz także na codzienny komfort życia mieszkańców miast takich jak Kraków.

Strefa Czystego Transportu – lokalna odpowiedź na problem smogu

Na mocy uchwały Rady Miasta Krakowa od 1 stycznia 2026 r. w Krakowie obowiązuje Strefa Czystego Transportu (SCT). Jest to akt prawa miejscowego, który ogranicza wjazd do znacznej części miasta pojazdów niespełniających określonych norm emisji spalin. Strefa obejmuje około 60% powierzchni Krakowa, w przybliżeniu w granicach IV obwodnicy. Jej deklarowanym celem jest poprawa jakości powietrza oraz warunków życia mieszkańców.

Zasady wjazdu, obowiązki kierowców oraz katalog zwolnień zostały szczegółowo uregulowane w uchwale. Wyłączenia obejmują m.in. mieszkańców, pojazdy specjalne oraz motocykle. Regulacja od początku wzbudza jednak liczne kontrowersje.

Uchwała została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA. Wyrokiem z 14 stycznia krakowski sąd zakwestionował m.in. definicję „mieszkańca” oraz nieuwzględnienie prywatnych placówek medycznych przy zwolnieniach z opłat (III SA/Kr 484/23, II GSK 1217/24, III SA/Kr 1167/25, III SA/Kr 1191/25). Orzeczenie to zostało ponownie zaskarżone i nie jest prawomocne. Mimo to regulacja obowiązuje, a – jak donoszą lokalne media – zakaz jest faktycznie egzekwowany.

Kraków nie jest przy tym wyjątkiem. Według dostępnych danych ponad 500 miast w Europie wprowadziło lub wprowadzi do końca roku strefy ograniczonego ruchu, najczęściej w ścisłych, historycznych centrach. Krakowska SCT znacząco wykracza jednak poza obszar Starego Miasta, a sam zakaz ma charakter względny – wjazd jest możliwy po uiszczeniu opłaty.

Dodatkowe wątpliwości prawników budzi brak szczegółowych badań uzasadniających przyjęte rozwiązania oraz sposób określenia statusu mieszkańca. W tym zakresie sąd częściowo uwzględnił skargę Wojewody Małopolskiego, eliminując m.in. kryterium zameldowania. Reakcje społeczne pozostają skrajne: przedsiębiorcy i rolnicy wskazują na realne bariery w prowadzeniu działalności, ekolodzy chwalą kolejne ograniczenie emisji spalin. Symbolicznym epilogiem stał się jednak epizod smogowy, który zalał miasto gęstą mgłą już w pierwszym tygodniu obowiązywania SCT. To skłania do refleksji nad dalszymi, systemowymi działaniami na rzecz poprawy jakości powietrza w Krakowie.

Hałas i nocna prohibicja – administracja w służbie porządku publicznego

Prawo administracyjne daje samorządom realne narzędzia do ograniczania uciążliwości w przestrzeni publicznej. Przykładem względnie udanej regulacji jest wprowadzenie w Krakowie nocnego zakazu sprzedaży alkoholu w sklepach, tzw. nocnej prohibicji. Uchwała Rady Miasta ogranicza sprzedaż alkoholu przeznaczonego do spożycia poza miejscem sprzedaży w godzinach od 0:00 do 5:30.

Rozwiązanie to istotnie zmniejszyło liczbę nocnych incydentów oraz interwencji służb porządkowych. Pokazuje również, że lokalna administracja może skutecznie wpływać na bezpieczeństwo i zachowania społeczne poprzez precyzyjne regulacje obowiązujące na terenie gminy.

Prawo miejscowe a hałas – granice regulacji

Akty prawa miejscowego mogą dotyczyć także hałasu w przestrzeni publicznej. Regulują one m.in. godziny ciszy nocnej, dopuszczalne poziomy dźwięku oraz procedury zgłaszania naruszeń. Choć szczegółowe rozwiązania różnią się między gminami, ich wspólnym celem jest zachowanie równowagi między interesami mieszkańców a rozwojem usług i infrastruktury miejskiej.

W Krakowie Rada Miasta przyjęła uchwałę antyhałasową, nakładającą na przedsiębiorców obowiązek ograniczenia hałasu w godzinach nocnych (22:00–6:00). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził jednak jej nieważność. W uzasadnieniu wskazano na istotne i rażące naruszenie prawa. Uchwała nie precyzowała bowiem, jakiego rodzaju instalacji i urządzeń dotyczy ograniczenie, ani nie wykazano, że emitowany hałas rzeczywiście negatywnie oddziałuje na środowisko (II SA/Kr 615/25). Wyrok jest nieprawomocny.

Wielka reforma planowania przestrzennego od 2026 r.

Jednym z najpoważniejszych wyzwań dla prawa administracyjnego w 2026 r. jest nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zmiany te znacząco wpłyną na sposób planowania przestrzeni oraz proces inwestycyjny w całym kraju.

Koniec studium, początek planów ogólnych

Z końcem czerwca 2026 r. wygasną studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Zastąpią je plany ogólne gmin (POG) – nowe akty prawa miejscowego, które staną się podstawą ustalania warunków zabudowy i lokalizacji inwestycji. Plan ogólny będzie miał obligatoryjną formę cyfrową.

Strefy planistyczne

Plan ogólny musi obejmować strefy planistyczne dla różnych funkcji i typów zabudowy. To istotna zmiana systemowa, porządkująca strukturę planowania przestrzennego na poziomie gminy.

Zintegrowane plany inwestycyjne (ZIP)

Nowelizacja wprowadza także zintegrowane plany inwestycyjne. Mają one umożliwić koordynację inwestycji publicznych i prywatnych oraz – w określonym zakresie – zastępować miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

Terminowe decyzje o warunkach zabudowy

Decyzje o warunkach zabudowy, wydawane przy braku planu miejscowego lub ogólnego, będą miały ograniczony termin ważności – do 5 lat. Celem tej zmiany jest przeciwdziałanie blokowaniu przestrzeni przez nieaktualne decyzje planistyczne.

Dzięki zaproszeniu do projektu „Prawo od środka”, który ma na celu w prosty i zrozumiały sposób przybliżyć widzom meandry różnych gałęzi prawa, rozmawiam z Wojtkiem Krańskim o sprawach z zakresu prawa administracyjnego i nie tylko. Zapraszam do obejrzenia całości na kanale Prawo od środka: https://www.youtube.com/watch?v=QJd4jWRwsII&t=3s